Εταιρεία Κοινωνικής Δράσης και Πολιτισμού
ΚΟΙΝΟ_ΤΟΠΙΑ www.koinotopia.gr
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
17 Μαρτίου 2026
Κύκλος διαλέξεων ‘Αποτυπώματα ιστορίας και πολιτισμού’
Η Κοινο_Τοπία φιλοξένησε τη διάλεξη του Παναγιώτη Πούλου
«Καρναβάλι στην Κωνσταντινούπολη και την Πάτρα, 19ος-αρχές 20ου αι.»
Η Εταιρεία Κοινωνικής Δράσης και Πολιτισμού Κοινο_Τοπία www.koinotopia.gr στα πλαίσια της προαγωγής του Πολιτισμού φιλοξένησε τη διάλεξη του Παναγιώτη Πούλου, Επίκουρου Καθηγητή Εθνομουσικολογίας στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), με τίτλο «Καρναβάλι στην Κωνσταντινούπολη και την Πάτρα, 19ος-αρχές 20ου αι. Μια συγκριτική ματιά στις μορφές μουσικής κοινωνικότητας». Ήταν η τέταρτη κατά σειρά ομιλία του κύκλου των δράσεων ιστορικού και αρχαιολογικού περιεχομένου «Αποτυπώματα ιστορίας και πολιτισμού», που πραγματοποιήθηκε με την επιμέλεια της αρχαιολόγου Κωνσταντίνας Ακτύπη και της ιστορικού-φιλολόγου Γιώτας Καΐκα-Μαντανίκα.
Στην ομιλία του ο Παναγιώτης Πούλος αναφέρθηκε αρχικά στην κατάσταση που επικρατούσε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο των κοινωνικών-πολιτικών εξελίξεων. Μίλησε για τον τρόπο που γιόρταζε η ρωμαίικη κοινότητα της Πόλης την έναρξη του Τριωδίου αναφέροντας γραπτές πηγές και παρουσιάζοντας φωτογραφικό υλικό, παράλληλα με μουσικά ακούσματα. Παρουσίασε αποσπάσματα έργων του λόγιου, συγγραφέα και ιστοριοδίφη Εμμανουήλ Γεδεών, ο οποίος περιέγραφε τις καρναβαλικές εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα στους χώρους του Πατριαρχείου, καθώς και αποσπάσματα από τις περιγραφές του πολιτικού και συγγραφέα Ahmet Cavit Rasim, ο οποίος με τη συνοδεία ενός ντόπιου κουρέα πήγαινε από μέρος σε μέρος, όπου παιζόταν μουσική τα βράδια του καρναβαλιού (karnaval gecesi). Αναφέρθηκε επίσης στο διάσημο Οθωμανό μουσικό του παλατιού Αλί Ουφκί, Πολωνικής καταγωγής, ο οποίος κατέγραψε τα ελληνικά τραγούδια της εποχής του (17ος αιώνας).
Στη συνέχεια παρουσίασε εκτενώς το Μπακλαχοράνι, δηλαδή τα δρώμενα της Καθαράς Δευτέρας στην ιστορική συνοικία Ταταύλα, που έμελλε να γίνει το συνώνυμο του Καρναβαλιού της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη διάρκεια του εορτασμού κυρίως οι λαϊκές, αλλά και άλλες κοινωνικές τάξεις, συγκεντρώνονταν στη διάσημη αυτή περιοχή, δημιουργώντας ένα πολύχρωμο μωσαϊκό ανθρώπων. Σε όλη την έκταση της συνοικίας στήνονταν υπαίθριες ορχήστρες μουσικών. Μια ‘ηχηρή’ φωτογραφία της εποχής απεικονίζει γυναίκες να κρύβουν τα πρόσωπά τους με μάσκες, ομάδα ανδρών να παίζει λαούτο, ζουρνά, ντέφι και βιολί και γύρω τους χαρούμενα πρόσωπα να συμμετέχουν στους εορτασμούς.
Παράλληλα με τις εκδηλώσεις στους ανοικτούς χώρους στα μαγαζιά των ελληνοορθόδοξων κοινοτήτων της Κωνσταντινούπολης έπαιζαν επαγγελματίες μουσικοί, αρκετοί από τους οποίους προέρχονταν από την ανατολική Θράκη, πάντρευαν, όμως, μουσικά ακούσματα και από άλλες περιοχές, όπως από την Καππαδοκία.
Η συγκριτική ματιά με το Καρναβάλι της Πάτρας δόθηκε μέσα από τις περιγραφές των δρώμενων στην Άνω Πόλη, στο ‘Τάσι’, δηλαδή τη συνοικία στην περιοχή του Παντοκράτορα. Έχοντας ως κύρια πηγή τους συγγραφείς και ιστορικούς Νικόλαο Πολίτη και Θεόδωρο Χατζηπανταζή αναφέρθηκε στα μαγαζιά στο ‘Τάσι’ όπου έπαιζαν κομπανίες, στα καφέ αμάν με ακούσματα κυρίως από την Ανατολή και στα καφέ σαντάν με δυτικούς ήχους. Οι καλλιτέχνες που ανήκαν στις κομπανίες αυτές συμμετείχαν σε δίκτυα μουσικών που μετακινούνταν και σε άλλες πόλεις, ανανεώνοντας τα μουσικά ακούσματα.
Το Μπακλαχοράνι φαίνεται ότι σταμάτησε στις αρχές του 20ου αιώνα, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια αναβίωσής του από μικρές ομάδες πολιτών στην πλατεία Ταξίμ, κατά την περίοδο του Καρναβαλιού. Και το Μπακλαχοράνι της Κωνσταντινούπολης και το Καρναβάλι της Πάτρας αποτελούν σημαντικές εκφράσεις της ελληνικής αποκριάτικης παράδοσης, αναδεικνύοντας τη διαχρονική ανάγκη των ανθρώπων για κοινωνική-συλλογική γιορτή, με στοιχεία σάτιρας και εκτόνωσης μέσω της μουσικής.
Τη διάλεξη του Παναγιώτη Πούλου τίμησαν με την παρουσία τους 60 υποστηρικτές και φίλοι της Κοινο_Τοπίας -καθώς και ο Πρόεδρος της ΚΕΔΗΠ Παύλος Σκούρας- συμμετέχοντας με ενδιαφέρουσες ερωτήσεις και σχόλια. Κατά τη διάρκεια της πολύ ενδιαφέρουσας ομιλίας του ακούστηκαν επίσης σπάνιες ηχογραφήσεις, για παράδειγμα το γνωστό τραγούδι για το θεατρικό έργο του Δημητρίου Κορομηλά «ο Αγαπητικός της Βοσκοπούλας» του 1897-1898 από το αρχείο Κουνάδη, έως τραγούδια της φημισμένης τραγουδίστριας των αρχών του 20ου αιώνα Seyyan Hanim (1913-1989).
Πληροφορίες για δημοσιογράφους: Ανδρέας Σπηλιώτης 2610.277171
